Người Cơtu với nghề Đan lát truyền thống

Người Cơtu sinh sống dọc dãy Trường Sơn hùng vĩ, họ được biết đến với nhiều nghề thủ công tinh xảo như dệt, gốm, rèn…, nhưng đặc biệt và công phu hơn cả là nghề đan lát. Đó là nghề làm nên niềm tự hào của người Cơtu, cho đến nay vẫn được lưu truyền và gìn giữ.

Nghề đan lát gắn liền với cuộc sống của người Cơtu

Từ những vật liệu mây, tre, nứa…có sẵn trong rừng, với đầu óc sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo qua bao thăng trầm để rồi những vật dụng như giỏ, chiếc gùi, t’léc…ngày một cải tiến hoàn thiện hơn, góp phần làm giàu vốn văn hoá của cư dân miền núi, trong đó có nghề đan lát truyền thống đã làm nên nét độc đáo và phong phú về văn hoá vật thể - phi vật thể trong đời sống của người Cơtu.

Không ai biết nghề đan lát của người Cơtu có từ bao giờ, nhưng đã biết bao nhiêu mùa rẫy đi qua, bao nhiêu lần cây rừng Trường Sơn thay lá…dù làm việc gì và ở đâu người Cơtu vẫn gắn bó với những chiếc gùi đan. Nói đến gùi của người Cơtu không thể không nói đến chiếc t’léc, chiếc gùi 3 ngăn của người đàn ông Cơtu - đỉnh cao của nghệ thuật đan lát mà khó có nơi nào trên thế giới này có thể đạt được. Hay chiếc gùi của người phụ nữ (zông) để mang quà đi biếu mẹ cha hay được nâng niu uyển chuyển bởi các cô gái Cơtu trong điệu múa da dá truyền thống.

Kỹ thuật đan lát của người Cơtu rất phức tạp, tùy thuộc vào từng sản phẩm mà áp dụng nhiều kỹ thuật đan khác nhau. Gùi vận chuyển lúa được đan với nan nong mốt; gùi củi thì được đan nan hình lục giác hoặc đan bằng mây với dạng hình thang cân; gùi trẻ em được đan bằng mây dày với nan nong mốt, kết hợp với kỹ thuật chéo phức tạp dáng hình ống, vành miệng tròn đáy hình vuông... 

Có thể nói, các sản phẩm đan lát của người Cơtu là kết quả của quá trình lao động sáng tạo. Dù là sản phẩm nào, các vật dụng sinh hoạt hàng ngày của người Cơtu vẫn tinh tế, tiện dụng và bền chắc. Nghề đan lát không chỉ để phục vụ nhu cầu đời sống hàng ngày mà còn thực sự góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy các nét văn hóa của dân tộc Cơtu và cũng chính nghề đan lát của người Cơtu được gìn giữ đã làm đa dạng hơn và phong phú hơn kho tàng các sản phẩm thủ công truyền thống của người dân Việt Nam.

Trước đây, công việc đan lát chủ yếu phục vụ đời sống sinh hoạt, nhưng nay bà con Cơtu có thể đan theo những mẫu mã mới, đưa sản phẩm phục vụ thị trường rộng lớn. Sự thay đổi này hy vọng sẽ khuyến khích giới trẻ gìn giữ và phát huy nghề truyền thống, để còn mãi những chiếc gùi, chiếc giỏ, chiếc t’léc...vốn đã gắn bó, nuôi dưỡng tâm hồn của người Cơtu.

Chiếc gùi của người phụ nữ, giỏ, và chiếc t’léc 3 ngăn của đàn ông

Dù sở hữu những kỹ năng đan lát tuyệt vời như vậy nhưng nghề đan lát của người Cơtu vẫn không thể phát triển trong nhiều năm gần đây, nhiều sản phẩm truyền thống giờ chỉ còn lại ở trong tiềm thức. Còn rất ít người có thể đan được các sản phẩm truyền thống và cũng chỉ là một ít ai đó đã sống qua rất nhiều mùa rẫy… Cây mây ngày càng ít đi, người Cơtu phải vào rừng sâu hơn mới lấy có cây mây để đan được gùi.

Các dụng cụ đan lát sinh hoạt hàng ngày vốn rất gần gũi với người Cơtu trước đây cũng ngày càng ít được sử dụng do giờ đây các sản phẩm nhựa rẻ tiền hơn đã phủ đầy những buổi chợ vùng cao. Cũng không có nhiều khách hàng đến với bà con để mua sản phẩm do việc sản xuất nhỏ lẻ và giá thành sản phẩm còn rất cao.

Trước tình hình đó, cuối tháng 12 này, nằm trong chuỗi sự kiện Tổng kết Năm du lịch quốc gia-Quảng Nam năm 2022. Huyện Tây Giang sẽ tổ chức Tuần lễ văn hóa Tây Giang, trong đó có nội dung thi về nghề đan lát truyền thống của người Cơtu, nhằm giới thiệu tới khách tham quan những nét đặc sắc trong đời sống, tập tục, văn hóa và bức tranh toàn thể về nghề đan lát của người Cơtu.

Trải qua bao biến động của thiên nhiên, lịch sử, chiến tranh loạn lạc, dời làng rồi lại lập làng... nhưng người Cơtu vẫn giữ được nhiều tài sản văn hoá quý về phong tục-tập quán, lễ hội, cưới hỏi, ẩm thực, trang phục truyền thống, nghệ thuật tạo hình, điêu khắc, âm nhạc..., trong đó có nghề đan lát truyền thống đã tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ cho việc vận chuyển lương thực, thực phẩm…trong sinh hoạt hằng ngày, góp phần tạo nên ở cộng đồng người Cơtu một văn hoá riêng - Văn hoá Cơtu. 

Hy vọng rằng, trong Tuần lễ Văn hóa Tây Giang lần này, nghề đan lát truyền thống sẽ tiếp tục hồi sinh và phát triển mạnh mẽ, tạo nên nét đẹp văn hoá trong phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống của người Cơtu nơi đây. 

Tin liên quan

NGƯỜI PHÁT NGÔN

Họ và tên: Nguyễn Văn Lượm
Chức vụ: Chủ tịch UBND
Số điện thoại: 0235 3 796 070 (0982 348117)
Email: luomnguyenqnam@gmail.com